Naar de inhoud
AI voor de OR

Wet- en regelgeving5 min lezen

AI-geletterdheid: wat de AI-verordening betekent voor jouw organisatie

De AI-verordening vraagt organisaties om AI-geletterdheid te ondersteunen. Wat staat er in artikel 4, wat is in 2026 veranderd en wat kan de OR doen?

Door Gabriel Karapetian ·

Sinds februari 2025 geldt in de hele Europese Unie een regel over AI-geletterdheid. Organisaties die AI gebruiken, moeten hun medewerkers helpen om daar verstandig mee om te gaan. In de zomer van 2026 is de tekst van die regel aangepast. In dit artikel lees je wat er nu geldt, voor wie, en wat je er als ondernemingsraad mee kunt.

Wat is AI-geletterdheid?

De AI-verordening omschrijft AI-geletterdheid als de vaardigheden, de kennis en het begrip die nodig zijn om AI-systemen geïnformeerd in te zetten. Daarbij hoort ook dat je je bewust bent van de kansen en de risico’s van AI, en van de schade die AI kan veroorzaken.

In gewone taal: weten wat een AI-systeem doet, waar het goed in is, waar het fouten maakt en wat jouw eigen verantwoordelijkheid is als je ermee werkt. Je hoeft niet te kunnen programmeren.

Wat staat er in artikel 4?

Artikel 4 van de AI-verordening geldt sinds 2 februari 2025. Het richt zich op aanbieders van AI-systemen en op organisaties die AI-systemen gebruiken. De wet noemt die laatste groep ‘gebruiksverantwoordelijken’.

Sinds 27 juli 2026 luidt de kern zo: organisaties nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen. Dat geldt voor hun personeel en voor anderen die namens hen met AI-systemen werken, zoals ingehuurde krachten.

De eerdere tekst vroeg om ‘een toereikend niveau’ van AI-geletterdheid. Die eis is geschrapt. In de wet staat nu uitdrukkelijk dat organisaties geen bepaald niveau per persoon hoeven te waarborgen. De plicht om maatregelen te nemen is gebleven. De Europese Commissie en de lidstaten moeten organisaties daarbij helpen, onder meer met praktische voorbeelden.

Voor wie geldt het?

Voor vrijwel elke organisatie. Je bent al gebruiksverantwoordelijke als medewerkers voor hun werk een AI-systeem gebruiken. Dat kan Copilot zijn, een chatbot voor klanten, een planningssysteem met AI of spraakherkenning in een dossier.

Welke maatregelen passen, verschilt per organisatie. Het hangt af van de systemen die je gebruikt, de risico’s daarvan en wat medewerkers al weten. Een planner die werkt met een voorstel van een AI-systeem heeft andere kennis nodig dan een medewerker die af en toe een tekst laat samenvatten.

Is een certificaat verplicht?

Nee. De verordening schrijft geen vaste training, examen of certificaat voor. Volgens de Europese Commissie bestaat er geen aanpak die voor iedereen past. Het is wel verstandig om bij te houden wat de organisatie doet: welke scholing er is gegeven, aan wie en wanneer. Zo kun je laten zien dat je de plicht serieus neemt.

De Autoriteit Persoonsgegevens heeft twee handreikingen gepubliceerd: ‘Aan de slag met AI-geletterdheid’ en ‘Verder bouwen aan AI-geletterdheid’. Daarin staat een aanpak in vier stappen: in kaart brengen, doelen bepalen, uitvoeren en evalueren.

Hoe zit het met toezicht?

De regels voor toezicht en handhaving van de verordening gelden sinds 2 augustus 2026. Het toezicht ligt bij nationale toezichthouders. In Nederland wordt dat geregeld in de Uitvoeringswet AI-verordening. Die wet was in het najaar van 2026 nog in voorbereiding. Hoe het toezicht op artikel 4 er in de praktijk uit gaat zien, is daardoor nog niet duidelijk.

Wacht daar niet op. Een organisatie die AI invoert zonder medewerkers te scholen, loopt vooral een praktisch risico: fouten, verkeerd gebruik en weerstand op de werkvloer.

Wat geldt er nog meer?

AI-geletterdheid is één onderdeel van de verordening. Voor de OR zijn nog drie punten van belang:

  • Verboden toepassingen. Sinds februari 2025 zijn enkele toepassingen verboden. Een voorbeeld is AI die emoties van medewerkers op het werk afleidt, behalve om medische redenen of veiligheidsredenen.
  • Systemen met een hoog risico. AI voor werving en selectie en voor het beoordelen of volgen van medewerkers valt in deze groep. Daarvoor komen strenge eisen, waaronder toezicht door mensen die daarvoor zijn opgeleid. De werkgever moet ook de werknemersvertegenwoordiging informeren voordat zo’n systeem in gebruik gaat. Deze regels gaan volgens de huidige tekst gelden op 2 december 2027.
  • Duidelijkheid. Mensen horen te weten dat ze met een AI-systeem te maken hebben, bijvoorbeeld bij een chatbot.

Wat kan de OR doen?

Vraag om een overzicht. Welke AI-systemen gebruikt de organisatie, en wie werken ermee? Zonder dat overzicht kan niemand bepalen welke scholing nodig is.

Vraag naar het plan. Welke maatregelen neemt de organisatie om medewerkers AI-geletterd te maken? Gaat het om een eenmalige e-learning of om een blijvende aanpak? Is de scholing in werktijd?

Gebruik je rechten. Een regeling voor personeelsopleiding valt onder het instemmingsrecht (artikel 27 lid 1 onder f WOR). Legt de bestuurder een scholingsprogramma over AI vast, dan kan de OR daar dus over meebeslissen. Bij de invoering van een AI-systeem kan de OR in zijn advies voorwaarden stellen over scholing.

Verwijs naar de SER. In het advies ‘AI en werk’ (mei 2025) vraagt de Sociaal-Economische Raad werkgevers om werknemers tijdig en effectief te betrekken bij de ontwikkeling en inzet van AI.

Begin bij jezelf. Een OR die AI-voorstellen beoordeelt, heeft zelf ook kennis nodig. OR-leden hebben recht op scholing in werktijd (artikel 18 WOR).

In het kort

De plicht is soepeler geformuleerd dan in 2025, maar niet verdwenen. Organisaties moeten maatregelen nemen, en de OR kan vragen welke. Meer over de rechten van de OR lees je in het artikel over instemmingsrecht bij AI-tools. In de training komen AI-geletterdheid en de AI-verordening aan bod in het onderdeel over de rechten van de OR. Werk je bij een organisatie met veel gedeelde systemen? Bekijk dan de pagina voor veiligheidsregio’s en GGD’s.

Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies.

Over de auteur

Gabriel Karapetian

Projectleider en functioneel beheerder in de ambulancezorg, lid van een ondernemingsraad en trainer van ‘AI & de OR’.

Contact

Dit onderwerp bespreken met jullie hele OR?

Stuur een e-mail met je vraag of aanvraag. Je krijgt binnen 2 werkdagen een reactie.

Of mail zelf naar info@aivoordeor.nl